Apr 252014
 

I actually already translated this into English, but I’ve had Yiddish on the mind lately for reasons, and I thought, why not loyshn koydesh? There seems to be some perverse justice in that.

א. לעיעלעס (1889 – 1966)
אלוהי ישראל

 
אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל לֹא עָשִׁיר.
רָאִיתִי אֶת הַקָּפֶּלָה הַסִּיסְטִינִית,
אֶת קָתֶדְרָלַת קֶלְן, וְגַם אֶת נוֹטְרְדָאם דֶּה פָּרִיז.
תִּמְצָא שָׁם הָעַיִן עַל מָה לְהִתְעַנֵּג, מָקוֹם עַלִיז.
 
אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל הוּא קַמְצָן.
אֶת הַמּוּזֵאוֹן שֶׁלוֹ הוּא לֹא יְמַלֵּא בִּפְסַלִים,
בְּצִיוּרִים, מִזְבְּחוֹת, וְכִסְאוֹת מְלָכִים,
אַדָּרוֹת אַרְגָּמָן, כְּתָרים תְּלַת־שִׁכְבָתִיִּים,
בְּשׁוּם אַרְמוֹנוֹת לֹא יִשְׁכֹּן אֱלֹהִים.
מְעַטִים דַּיָּרָיו שֶׁל מוּזֵאוֹן הַיְּהוּדִים.
 
חֲנֻכִּיָּה, וּפָרֹכֶת, וּמְגִילָה,
מִגְדַּל בְּשַׂמִים, יָד לִקְרִיאָה, שָׂקִית תְּפִילִין,
מְנוֹרָה, כֶּתֶר תּוֹרָה, מַכְשִׁירֵי בְּרִית מִילָה,
וּכְתַב־יָד עָתִּיק, כֹּה עָתִּיק, עַתִּיק־יוֹמִין.
עוֹד כְּתַב־יָד, וְעוֹד כְּתַב־יָד,
עֲטוּפִים, שְׁזוּרִים, קְשׁוּרִים בַּעֲבוֹתוֹת,
אוֹתִיוֹת בְּאוֹתִיוֹת מְאֹהָבוֹת.
 
מַהוּ רְצוֹנוֹ שֶׁל אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל?
מַהִי דְּרִישַׁתוֹ שֶׁל אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל?
אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל הוּא דּוֹרֵשׁ אֲמִתִּי.
אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל הוּא דּוֹרֵשׁ קַפְּדָנִי.
אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל הוּא דּוֹרֵשׁ קַמְצָנִי.
חַפְּשׂוּ לְבַד, לִמְדוּ לְבַד, עִמְדוּ לְבַד —
לְמַעַן כְּבוֹדְכֶם וּכְבוֹדִי.
 
פַּעַם לָקַט לוֹ מִתְּמוֹל שִׁלְשׁוֹם אַפְרוּרִי,
וּבְמוֹרַד־הָר, לְתוֹךְ גַּיְא תְּהוֹמִי,
הִשְׁלִיךְ שְׁנֵי חָפְנֵי אוֹתִיוֹת,
וְהִתְפַּזְּרוּ לָהֶן לְכָל רַחֲבֵי תֵּבֵל.
בְּדִבּוּר נִצְנְצוּ, בְּמֵימְרוֹת לַהֲטוּ,
וּמֵאָז וְהָלְאָה —
כְּבָר אַלְפֵי שָׁנִים חִפְּשׂוּן,
כְּבָר אַלְפֵי שָׁנִים צְבָרוּן,
כְּבָר אַלְפֵי שָׁנִים דְּרָשׁוּן,
וְאַחֲרֵי כִּכְלוֹת הַכָּל, לֹא מָצְאוּ שׁוּם פִּתְרוֹנוֹת
לָאוֹתִיוֹת, לַדִּבּוּרִים, וְלַמֵּימְרוֹת.
 
עוֹד כְּתַב־יָד, וְעוֹד כְּתַב־יָד,
עֲטוּפִים, שְׁזוּרִים, קְשׁוּרִים בַּעֲבוֹתוֹת,
אוֹתִיוֹת בְּאוֹתִיוֹת מְאֹהָבוֹת.
י

א. לעיעלעס
דער גאָט פון ישֹראל

 
דער גאָט פון ישֹראל איז נישט רײַך.
כ׳האָב געזען די סיסטינער קאַפּליצע,
די נאָטר-דאַם, דעם דאָם פון קעלן.
ס׳איז דאָ דאָס אױג צו לאָבן, צו געפלען.
 
דער גאָט פון ישראל איז קאַרג.
ער װיל נישט אָנפילן זײַן מוזײ מיט סטאַטוען,
מיט געמעלן, אַלטאַרן, טראָג-שטולן,
פּורפּורנע קלײדער, דרײַ-גאָרנדיקע קרױנען,
ער װיל אין קײן פאַלײען נישט װױנען.
דער ײִדישער מוזײ האָט װינציק פּאַרשױנען.
 
אַ חנוכּה-לעמפּל, אַ פּרוכת, אַ מגילה,
אַ בשֹמים-ביקסל, אַ תּפילין-זעקל, אַ יד,
אַ מנורה, כּתר-תּורה, מכשירים פאַר מילה,
און אַ פאַרצײַטיקער, פאַר-פאַרצײַטיקער כּתב-יד.
נאָך אַ מאַנוסקריפּט און נאָך אַ מאַנוסקריפּט,
געװיקלט, געבונדן, פאַרקניפּט,
אותיות אין אותיות פאַרליבט.
 
װאָס װיל דער גאָט פון ישֹראל?
וואָס מאָנט דער גאָט פון ישֹראל?
דער גאָט פון ישֹראל איז אַ גערעכטער מאָנער.
דער גאָט פון ישֹראל איז אַ שטרענגער מאָנער.
דער גאָט פון ישֹראל איז אַ קאַרגער מאָנער:
זוך אַלײן, פאָרש אַלײן, לײַד אַלײן –
פאַר דײַן און פאַר מײַן אײגענעם האָנער.
 
האָט ער גענומען אין אַ גרױ-גרױען אַמאָל,
און פון אַ באַרג-אַראָפּ אין אַ טאָל,
געװאָרפן צװײ הױפנס אותיות,
זײ צעשאָטן איבער די וועגן פון דער ערד.
זײ האָבן געפינקלט מיט רײד, מיט מימראָס געפלעמלט,
און פון דעמאָלט –
שױן טױזנטער יאָרן װי מען זוכט זײ,
שױן טױזנטער יאָרן װי מען קלײַבט זײ,
שױן טױזנטער יאָרן װי מען טײַטשט זײ,
און נאָך אַלץ נישטאָ קײן באַשײד,
פאַר די אותיות, פאַר די מימראָס, פאַר די רײד.
 
נאָך אַ מאַנוסקריפּט און נאָך אַ מאַנוסקריפּט,
געװיקלט, געבונדן, פאַרקניפּט –
אותיות אין אותיות פאַרליבט.
י

  2 Responses to “א. לֶעיֶעלֶעס, אלוהי ישראל”

  1. Thank you for introducing me to this phenomenal poem (I apparently missed it the first time).
    This line in particular: “עֲטוּפִים, שְׁזוּרִים, קְשׁוּרִים בַּעֲבוֹתוֹת / אוֹתִיוֹת בְּאוֹתִיוֹת מְאֹהָבוֹת” is to me incredibly beautiful and it will probably get worked into my next essay somehow. The word בַּעֲבוֹתוֹת is perfect here.

  2. Noam,

    You probably missed it the first time around because it was one of the few poems I managed to translate before you magically stumbled upon my strange little corner of the Internet.

    Credit where credit is due: it comes from this anthology, which is really quite incredible, you wouldn’t believe what you might find among the works of a handful of unknown poets (and a bargain at that price, it’s as thick as a Jastrow!). It was given to me by my favorite professor. He used the poem as the first text presented in a modern Jewish literature class (Haskalah through 1950s Israel and America), as a sort of distillation of the struggle for self-definition and the moving away from traditional norms that was the modern Jewish experience. It was way too heady, of course – I mentioned in a discussion section that although it mentions God at length, it’s not really a religious poem and it’s not really about God – and, yet again, I had a roomful of people looking at me like I was utterly batshit.

    I agree with you about that line, for which I can take no credit – it’s been one of my favorite poems ever since I first heard it, and I’ve heard no better summation of the Jewish spirit than the three words at the end. עבתות I guess I can claim a bit, since it’s not strictly in the Yiddish, but I needed the rhyme, and I think it’s in keeping with the spirit of the original. I was kind of proud of it, so I am grateful to be validated.

 Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

(required)

(required)

Are you a Russian spam robot? Prove it: *